Chị Thu đọc hết năm ca trước rồi nhận ra chúng có một điểm chung: gia đình nào cũng mất nhiều tháng chỉ để tìm hiểu xem có những gì, ở đâu, và giấy tờ nằm chỗ nào. Chị hỏi có thể làm gì từ bây giờ. Câu trả lời là làm được khá nhiều, và phần lớn không tốn tiền.
Một danh sách tài sản hai nước
Việc đơn giản nhất và có tác dụng lớn nhất.
Một trang giấy, hoặc một tệp mà người thân biết chỗ tìm, ghi rõ:
Từng tài sản, ở nước nào, đứng tên ai. Nhà đất, tài khoản ngân hàng, quỹ hưu trí, bảo hiểm, cổ phần, xe cộ.
Giấy tờ liên quan để ở đâu. Tên ngân hàng, số hợp đồng không cần ghi chi tiết nhạy cảm — chỉ cần đủ để người thân biết phải hỏi ai.
Ai đang biết việc đó — luật sư, kế toán, người thân đang quản lý giúp.
Các khoản nợ, nếu có. Người ở lại cần biết cả phần này, và đây là mục hay bị bỏ qua nhất.
Danh sách này không phải di chúc và không thay thế di chúc — nó chỉ là bản đồ. Nhưng phần lớn thời gian mà năm gia đình ở các ca trước đã mất là thời gian dựng lại tấm bản đồ này.
Hồ sơ giấy tờ cần có sẵn
Gom một lần, để một chỗ, cho người thân biết chỗ.
Giấy tờ hộ tịch — khai sinh, kết hôn, và giấy tờ chứng minh quan hệ với những người sẽ thừa kế. Nếu có chỗ nào không khớp thì xử lý ngay theo chuyên mục hộ tịch của site này, vì người ở lại sẽ không xử lý được thay.
Giấy tờ chứng minh quốc tịch — hộ chiếu của cả hai nước, và giấy tờ Việt Nam còn giá trị.
Giấy tờ về tài sản, bản gốc hoặc ít nhất bản chụp kèm thông tin bản gốc ở đâu.
Bản chụp tất cả, lưu ở nơi truy cập được từ cả hai nước và cho ít nhất một người thân biết cách vào.
Di chúc: lập cho từng nước
Nhắc lại kết luận của bài thứ hai trong chuyên mục vì nó là phần có giá trị nhất.
Một bản cho tài sản ở mỗi nước, lập theo pháp luật nước đó.
Bảo đảm hai bản không xoá nhau — nói rõ với người soạn ở mỗi nước rằng có một bản khác.
Hỏi trước về giới hạn định đoạt ở từng nước, để lập ra bản thực hiện được chứ không phải bản gây thất vọng.
Rà lại khi hoàn cảnh đổi — mua bán tài sản, thay đổi trong gia đình, chuyển nước ở.
Và nếu tài sản không lớn và ý nguyện đơn giản, một văn bản rõ ràng vẫn tốt hơn không có gì — nhưng nên hỏi ít nhất một lần cho đúng hình thức.
Cuộc trò chuyện khó nhưng nên có
Phần nhiều người né, và cũng là phần cứu được nhiều gia đình nhất.
Nói cho gia đình biết có những gì và ý mình thế nào. Như ca thứ ba đã cho thấy, bất ngờ là nguyên liệu chính của tranh chấp — người ở lại phản ứng với việc không được biết nhiều hơn là với nội dung.
Nói rõ ai sẽ lo việc gì. Ai giữ giấy tờ, ai liên hệ với luật sư, ai là đầu mối cho những người ở xa.
Nghe ý kiến của người sẽ ở lại. Có khi họ có mong muốn khác với mình tưởng, và biết sớm thì kế hoạch thực tế hơn.
Làm việc này khi còn khoẻ. Đây là cuộc trò chuyện dễ hơn nhiều khi nó không gấp — và khó hơn rất nhiều khi nó thành gấp.
Bài học khép lại chuyên mục
Ba điểm rút từ cả sáu ca.
Tài sản ở hai nước là hai hồ sơ, không phải một. Mọi ca trong chuyên mục vấp vì giả định ngược lại.
Phần lớn thời gian gia đình mất là thời gian đi tìm thông tin, không phải thời gian làm thủ tục. Một danh sách và một hộp hồ sơ rút ngắn được phần đó.
Việc chuẩn bị là việc của người còn sống. Người ở lại không làm thay được, và đó là lý do nên bắt đầu từ hôm nay chứ không phải từ một ngày nào đó.
Việc đơn giản nhất tôi làm được từ hôm nay là gì?
Một danh sách tài sản ở cả hai nước: mỗi tài sản ở đâu, đứng tên ai, giấy tờ để ở đâu, ai đang biết việc đó, và cả các khoản nợ. Đây là tấm bản đồ mà phần lớn gia đình phải mất nhiều tháng để dựng lại.
Danh sách đó có thay được di chúc không?
Không. Nó chỉ là bản đồ giúp người ở lại biết có gì và ở đâu — di chúc là văn bản định đoạt và nên lập riêng cho tài sản ở mỗi nước theo pháp luật nước đó.
Hồ sơ cần có sẵn gồm những gì?
Giấy tờ hộ tịch chứng minh quan hệ với người sẽ thừa kế, giấy tờ chứng minh quốc tịch của cả hai nước, giấy tờ về tài sản, và bản chụp tất cả lưu ở nơi truy cập được từ cả hai nước.
Có nên nói với gia đình trước không?
Nên, và nên làm khi còn khoẻ. Bất ngờ là nguyên liệu chính của tranh chấp thừa kế — người ở lại phản ứng với việc không được biết nhiều hơn là với nội dung.
