Người thừa kế ở nước ngoài không về được để nhận di sản

Chị Ng. là một trong bốn người thừa kế căn nhà của cha mẹ ở Việt Nam. Ba người kia đã sẵn sàng làm thủ tục, nhưng chị ở xa, công việc và gia đình không cho phép về. Hồ sơ của cả nhà đứng lại — và đứng tới hơn một năm, cho tới khi chị biết rằng không nhất thiết phải về.

Vì sao thiếu một người là hồ sơ dừng

Điều này đã nhắc ở ca đầu chuyên mục, nhưng ở đây nó là toàn bộ vấn đề.

Thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản cần ý chí của tất cả những người thừa kế — nhận, từ chối, hay thoả thuận chia thế nào. Thiếu ý chí của một người thì không thể hoàn tất, vì phần của người đó chưa được định đoạt.

Nhưng "ý chí" không đồng nghĩa với "có mặt". Điều bắt buộc là ý chí đó được thể hiện đúng hình thức pháp luật yêu cầu — và có nhiều cách làm điều đó từ nước ngoài.

Hình thức cụ thể và thẩm quyền chứng nhận thuộc quy định của pháp luật, nên phải hỏi công chứng viên đang xử lý hồ sơ hoặc cơ quan đại diện — và phải hỏi trước khi ký bất cứ gì.

Giấy uỷ quyền lập ở nước ngoài — ba chỗ hay sai

Đây là cách phổ biến nhất và cũng là chỗ mất công nhiều nhất.

Sai nội dung uỷ quyền. Uỷ quyền phải nêu rõ phạm vi — người được uỷ quyền làm được những việc gì, tới đâu. Uỷ quyền chung chung thường bị từ chối, uỷ quyền quá hẹp thì làm được nửa việc rồi phải lập lại.

Sai nơi chứng nhận. Có trường hợp phải lập tại cơ quan đại diện Việt Nam, có trường hợp lập tại cơ quan nước sở tại rồi hợp pháp hoá. Hỏi trước là tiết kiệm nhất.

Thiếu hợp pháp hoá hoặc thiếu bản dịch đúng quy định. Lỗi này làm hồ sơ quay lại từ đầu, và với người ở xa thì mỗi vòng là nhiều tuần.

Cách chắc chắn: xin mẫu và yêu cầu cụ thể từ chính công chứng viên đang xử lý hồ sơ, rồi mang mẫu đó đi lập. Đừng dùng mẫu tìm được trên mạng.

Ba lựa chọn với phần di sản của mình

Chị Ng. tưởng chỉ có một lựa chọn là về nhận. Thực ra có ba, và hệ quả rất khác nhau.

Nhận phần của mình. Thông qua người được uỷ quyền. Sau đó phần đó thuộc về chị, và chị phải tính tới việc quản lý một tài sản ở xa — bài sau trong chuyên mục nói về việc này.

Từ chối nhận di sản. Đây là quyền, nhưng có điều kiện và có thời hạn theo quy định, và nó không đảo ngược được. Phải hỏi kỹ trước, và phải rõ phần từ chối sẽ đi về ai.

Thoả thuận với những người thừa kế khác — chẳng hạn nhận bằng giá trị thay vì nhận phần trong tài sản. Cách này hay được dùng khi tài sản là một căn nhà không chia được và người ở xa không có nhu cầu giữ.

Ba lựa chọn này có hệ quả khác nhau về thuế, về thủ tục và về quan hệ gia đình. Nên hỏi trước khi quyết, và nên nói rõ với anh chị em về lựa chọn của mình từ sớm — vì cả nhà đang chờ.

Cách để không làm cả nhà chờ

Bốn việc, làm được hết từ nước ngoài.

Trả lời sớm, kể cả khi chưa quyết. Nói rõ mình cần bao lâu để quyết còn hơn im lặng — im lặng là thứ làm anh em xa nhau.

Cử một người trong nhà làm đầu mối và nhận thông tin qua người đó, thay vì mỗi người nói một kiểu.

Gom giấy tờ của mình trước — hộ chiếu, giấy tờ chứng minh quan hệ với người để lại di sản, giấy tờ về tình trạng hôn nhân nếu cần.

Nếu có bất đồng trong nhà, đề nghị có luật sư sớm. Với hồ sơ nhiều người và có người ở xa, một người chuyên theo suốt rẻ hơn nhiều so với một vụ tranh chấp kéo dài.

Bài học rút ra từ ca này

Ba điểm.

Không nhất thiết phải về. Điều bắt buộc là ý chí được thể hiện đúng hình thức, không phải sự có mặt.

Xin mẫu từ chính nơi xử lý hồ sơ. Giấy uỷ quyền sai hình thức là nguyên nhân số một làm hồ sơ quay vòng.

Trả lời sớm dù chưa quyết. Sự im lặng của một người làm cả nhà đứng lại, và đó là tổn thất không ai muốn.