Cha mất ở nước ngoài, để lại nhà đất ở Việt Nam

Cha anh Q. mất ở nước nơi gia đình định cư. Thủ tục bên đó đã xong, di sản bên đó đã chia. Nhưng ông còn một căn nhà và mảnh đất ở Việt Nam, và gia đình tưởng rằng giấy tờ bên kia là đủ. Không phải vậy — phần tài sản ở Việt Nam là một hồ sơ hoàn toàn riêng, bắt đầu lại từ đầu.

Vì sao bất động sản không đi theo hồ sơ bên kia

Đây là nguyên tắc mở ra toàn bộ chuyên mục này.

Trong tư pháp quốc tế, bất động sản thường chịu sự điều chỉnh của pháp luật nơi có bất động sản. Căn nhà ở Việt Nam thì thủ tục về nó do pháp luật Việt Nam quyết định, dù người để lại đã mất ở đâu và dù bên kia đã giải quyết xong thế nào.

Nghĩa là bản án hay văn bản phân chia di sản do cơ quan nước ngoài lập không tự động có hiệu lực với căn nhà ở Việt Nam. Muốn dùng thì phải qua thủ tục công nhận, và điều đó có điều kiện riêng.

Thực tế, con đường thẳng hơn thường là làm thủ tục thừa kế tại Việt Nam theo pháp luật Việt Nam, với giấy tờ từ nước ngoài được hợp pháp hoá và dịch thuật đầy đủ.

Thẩm quyền và trình tự thuộc cơ quan công chứng hoặc toà án tuỳ trường hợp, nên phải hỏi trực tiếp — và với tài sản có giá trị thì nên hỏi luật sư từ đầu.

Bốn loại giấy tờ phải chuẩn bị từ nước ngoài

Chuẩn bị đủ từ xa thì người ở nhà không phải chờ từng đợt.

Giấy chứng tử. Bản do nước ngoài cấp phải được hợp pháp hoá lãnh sự và dịch có công chứng. Hỏi luôn về việc ghi chú sự kiện này vào hộ tịch Việt Nam — đây là bước hay bị bỏ qua và nó khiến hồ sơ dừng lại.

Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế — khai sinh của từng người con, giấy kết hôn của cha mẹ. Nếu tên trên các giấy không khớp nhau thì xử lý theo chuyên mục hộ tịch của site này, và nên xử lý trước.

Giấy tờ về tình trạng hôn nhân của người đã mất, vì nó xác định ai thuộc hàng thừa kế.

Di chúc, nếu có — bài sau trong chuyên mục nói riêng về giá trị của di chúc lập ở nước ngoài.

Thứ tự làm và vai trò của người ở Việt Nam

Bốn bước, và bước đầu quyết định tốc độ của cả hồ sơ.

Xác định ai là người thừa kế theo pháp luật Việt Nam và tập hợp đủ những người đó. Thủ tục khai nhận di sản thường cần sự tham gia hoặc ý kiến của tất cả — thiếu một người là hồ sơ dừng.

Hỏi công chứng viên tại nơi có tài sản về danh mục giấy tờ cụ thể. Danh mục này khác nhau theo từng trường hợp, nên hỏi trước thay vì đoán.

Làm giấy uỷ quyền nếu không về được. Giấy uỷ quyền lập ở nước ngoài cần đúng hình thức và cần hợp pháp hoá — hỏi rõ trước khi ký, vì ký sai hình thức là phải làm lại.

Cử một người ở Việt Nam theo suốt hồ sơ. Nhiều đầu mối mà điều hành từ xa thì rất chậm.

Ba việc nên làm ngay cả khi chưa quyết định gì

Vì thời gian không đứng về phía gia đình.

Kiểm tra hiện trạng tài sản. Ai đang quản lý, giấy tờ có đủ không, có ai đang ở hoặc sử dụng không. Nhà đất bỏ trống nhiều năm dễ phát sinh vấn đề, và vấn đề đó khó gỡ hơn thủ tục thừa kế.

Tập hợp giấy tờ sớm. Giấy tờ hộ tịch cũ có khi phải xin lại, và việc đó mất thời gian không đoán trước.

Thống nhất trong gia đình trước khi vào thủ tục. Phần lớn hồ sơ thừa kế kéo dài không phải vì thủ tục phức tạp mà vì những người thừa kế không thống nhất được — và một cuộc nói chuyện sớm rẻ hơn nhiều so với một vụ tranh chấp.

Nếu có dấu hiệu bất đồng, nên có luật sư ngay từ đầu thay vì chờ tới lúc căng thẳng.

Bài học rút ra từ ca này

Ba điểm.

Xong ở nước này không có nghĩa là xong ở nước kia. Bất động sản ở Việt Nam là một hồ sơ riêng theo pháp luật Việt Nam.

Hợp pháp hoá và dịch thuật là bước bắt buộc với mọi giấy tờ mang từ nước ngoài về — thiếu là hồ sơ không nhận.

Thiếu một người thừa kế là hồ sơ dừng. Xác định đủ người và thống nhất với nhau trước khi nộp bất cứ gì.