Không, con sinh ở Úc không tự động thành công dân Úc nếu lúc sinh cả cha lẫn mẹ đều chỉ mang thị thực tạm thời như du học hay làm việc. Luật Úc chỉ trao quốc tịch theo nơi sinh khi ít nhất một người là công dân hoặc thường trú nhân Úc, hoặc khi bé sống ở Úc liên tục mười năm đầu đời. Nếu cha mẹ đều là công dân Việt Nam, bé có quốc tịch Việt Nam dù sinh ở đâu — việc còn lại là đăng ký khai sinh tại cơ quan đại diện Việt Nam để bé có giấy tờ chứng minh.
- Úc không theo nguyên tắc "sinh ở đâu mang quốc tịch đó" như Mỹ hay Canada.
- Bé có quốc tịch Úc khi sinh nếu cha hoặc mẹ là công dân hoặc thường trú nhân Úc vào ngày sinh.
- Bé sinh ở Úc và sống thường xuyên ở Úc suốt mười năm đầu thì có quốc tịch Úc vào sinh nhật thứ mười.
- Cha mẹ đều là công dân Việt Nam thì con có quốc tịch Việt Nam, kể cả sinh ở nước ngoài.
- Úc và Việt Nam đều không bắt trẻ có hai quốc tịch phải chọn một khi lớn lên.
Vì sao sinh ở Úc mà con không phải người Úc?
Vì Úc đã bỏ nguyên tắc nơi sinh tuyệt đối từ năm 1986. Trước đó, trẻ sinh trên đất Úc gần như mặc nhiên là công dân. Từ 20/8/1986, quốc tịch theo nơi sinh chỉ áp dụng khi cha hoặc mẹ có địa vị lâu dài: là công dân Úc hoặc đang giữ thường trú. Luật hiện hành là Đạo luật Quốc tịch Úc năm 2007, giữ nguyên tinh thần ấy.
Nhiều gia đình Việt nhầm vì nghe chuyện sinh con ở Mỹ: ở Mỹ, theo Tu chính án thứ 14, trẻ sinh trên đất Mỹ là công dân Mỹ, không cần biết cha mẹ mang thị thực gì. Canada cũng vậy. Úc, New Zealand, Anh thì không. Đây là lý do phải hỏi thẳng câu "cha mẹ mang thị thực gì vào ngày sinh" trước khi kết luận về quốc tịch của bé.
Bé mang quốc tịch nào theo từng hoàn cảnh của cha mẹ?
Bảng dưới gom các hoàn cảnh hay gặp ở du học sinh và người lao động Việt tại Sydney, Melbourne, Brisbane, Adelaide hay Perth.
| Hoàn cảnh cha mẹ vào ngày sinh | Quốc tịch Úc của bé | Quốc tịch Việt Nam của bé |
|---|---|---|
| Cả hai mang thị thực du học (subclass 500) hoặc tốt nghiệp (485) | Không có | Có, nếu cả hai là công dân Việt Nam |
| Một người là thường trú nhân Úc, người kia du học | Có, từ khi sinh | Có, nếu cha mẹ chọn bằng văn bản hoặc cả hai còn quốc tịch Việt Nam |
| Một người đã nhập tịch Úc nhưng chưa thôi quốc tịch Việt Nam | Có | Có — bé mang hai quốc tịch |
| Cả hai mang thị thực tạm thời, sau đó gia đình ở lại Úc liên tục | Có vào sinh nhật thứ mười nếu sống thường xuyên tại Úc suốt mười năm | Vẫn giữ |
| Cha mẹ được cấp thường trú sau khi bé chào đời | Chưa có ngay; bé thường được đưa vào hồ sơ thường trú, rồi xin nhập tịch theo diện riêng | Vẫn giữ |
Lưu ý dòng thứ hai: nếu người thường trú nhân Úc vẫn còn quốc tịch Việt Nam (thường trú không làm mất quốc tịch gốc), thì về luật Việt Nam, bé có cha mẹ đều là công dân Việt Nam và đương nhiên có quốc tịch Việt Nam.
Bé không có quốc tịch Úc thì ở Úc bằng giấy gì?
Theo Luật Di trú Úc, trẻ sinh trên đất Úc mà không phải công dân được coi như mang cùng loại thị thực với cha hoặc mẹ. Cụ thể, nếu mẹ đang giữ thị thực du học, bé được tính là có thị thực du học dạng người phụ thuộc, hết hạn cùng thị thực của mẹ. Bạn vẫn nên báo cho Bộ Nội vụ Úc (Department of Home Affairs) qua tài khoản ImmiAccount để hồ sơ của bé được ghi nhận, tránh vướng khi bé cần xuất cảnh hoặc gia hạn.
Hai hệ quả thực tế thường bị bỏ quên:
- Bảo hiểm: bé không đủ điều kiện Medicare nếu cha mẹ chỉ có thị thực tạm thời. Gói bảo hiểm du học sinh (OSHC) cần chuyển sang dạng gia đình và thêm bé vào, nên làm ngay khi biết có thai để tránh thời gian chờ quyền lợi thai sản.
- Đi lại: muốn đưa bé về Việt Nam thăm ông bà, bé cần một cuốn hộ chiếu. Không phải công dân Úc thì không có hộ chiếu Úc — bé phải dùng hộ chiếu Việt Nam, mà hộ chiếu chỉ cấp được sau khi có khai sinh Việt Nam.
Đăng ký khai sinh Việt Nam cho bé sinh ở Úc như thế nào?
Nộp tại Đại sứ quán Việt Nam ở Canberra hoặc Tổng lãnh sự quán Việt Nam tại Sydney, Perth, tuỳ khu vực bạn sống. Các bước thường gặp:
- Lấy giấy khai sinh Úc của bé tại Cơ quan Đăng ký Khai sinh, Tử, Kết hôn của bang (Registry of Births, Deaths and Marriages). Bệnh viện chỉ cấp giấy chứng sinh, chưa phải giấy khai sinh.
- Dịch giấy khai sinh Úc sang tiếng Việt và chứng thực theo yêu cầu của cơ quan đại diện.
- Chuẩn bị giấy tờ của cha mẹ: hộ chiếu Việt Nam còn hạn, giấy chứng nhận kết hôn (nếu kết hôn ở Úc thì kèm việc ghi chú kết hôn), thị thực hoặc thẻ cư trú tại Úc.
- Điền tờ khai đăng ký khai sinh; nếu cha mẹ khác quốc tịch, kèm văn bản thoả thuận chọn quốc tịch Việt Nam cho con.
- Nhận trích lục khai sinh Việt Nam, rồi nộp tiếp hồ sơ hộ chiếu Việt Nam cho bé ngay tại cơ quan đại diện.
Danh mục giấy tờ, lệ phí và cách nộp (trực tiếp hay qua bưu điện) do từng cơ quan đại diện công bố, có thể khác nhau và thay đổi theo thời gian — kiểm lại trên trang của Đại sứ quán hoặc Tổng lãnh sự quán trước khi gửi.
Những sai lầm hay gặp của cha mẹ du học sinh
Phần này tổng hợp từ các tình huống lặp đi lặp lại, ít khi được nhắc trên mạng:
- Đặt tên khác thứ tự giữa hai giấy khai sinh. Giấy Úc tách "given name" và "family name"; nếu lúc khai ở Úc bạn để họ mẹ làm tên đệm, đến khi khai sinh Việt Nam phải ghi khớp từng chữ, không thì hộ chiếu Việt Nam của bé lệch với giấy Úc và rắc rối kéo dài tới lúc bé đi học.
- Quên rằng thị thực của bé hết cùng thị thực của mẹ. Mẹ tốt nghiệp, chuyển sang thị thực mới mà không thêm bé vào hồ sơ thì bé có thể rơi vào tình trạng không có thị thực hợp lệ.
- Chờ "đủ mười năm" như một kế hoạch. Quy tắc mười năm đòi bé sống thường xuyên ở Úc suốt thời gian đó; những năm gửi bé về Việt Nam cho ông bà nuôi có thể làm đứt mạch. Đây không phải lối tắt cho gia đình chưa có thường trú.
- Không khai sinh Việt Nam vì nghĩ "sau này về làm cũng được". Càng để lâu càng phải giải trình; bé quá tuổi đi học mà chưa có giấy Việt Nam thì làm hộ chiếu, đăng ký thường trú khi về nước đều chậm. Xem thêm các trường hợp tương tự trong chuyên mục Con sinh ở nước ngoài.
Bé có hai quốc tịch Úc – Việt Nam thì sau này có phải chọn?
Không, cả hai nước hiện không bắt trẻ song tịch phải bỏ một quốc tịch khi trưởng thành. Úc cho phép giữ nhiều quốc tịch từ năm 2002. Việt Nam theo nguyên tắc một quốc tịch nhưng không tước quốc tịch của người sinh ra đã mang thêm quốc tịch nước khác; khi ở Việt Nam, bé được đối xử như công dân Việt Nam.
Điều cần nhớ khi đi lại: rời và vào Úc nên dùng hộ chiếu Úc; vào Việt Nam bằng hộ chiếu Việt Nam thì không cần thị thực. Nếu chỉ dùng hộ chiếu Úc, bé được miễn thị thực theo diện giấy miễn thị thực dành cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc phải xin thị thực điện tử như người nước ngoài. Các tình huống cửa khẩu được giải ở chuyên mục Hỏi đáp tình huống.
Gia đình tính ở lại Úc lâu dài: quốc tịch của bé đi đường nào?
Khi cha mẹ được cấp thường trú (diện tay nghề, diện doanh nghiệp, diện bảo lãnh), bé thường được đưa vào cùng hồ sơ. Sau đó, bé có thể được cấp quốc tịch Úc theo diện trẻ dưới 16 tuổi đi kèm hồ sơ nhập tịch của cha mẹ. Quốc tịch Việt Nam của bé vẫn còn, trừ khi gia đình làm thủ tục thôi.
Nếu ngay từ đầu gia đình chỉ định ở Úc vài năm rồi về, đường đơn giản nhất là giữ quốc tịch Việt Nam cho bé, làm hộ chiếu Việt Nam, và lưu lại bản giấy khai sinh Úc để sau này bé có thể chứng minh nơi sinh khi cần.
Tính đường cư trú lâu dài cho cả nhà sau khi bé chào đời ở nước ngoài
Một đứa trẻ sinh ra ở Úc thường là lúc gia đình phải quyết: ở lại theo diện nào, quốc tịch của con đi đường nào. Viking Global Group – Quốc Tịch Toàn Cầu (quoctich.com) giúp gia đình Việt rà các diện thường trú, nhập tịch và kế hoạch quốc tịch cho con, tính cả luật Việt Nam lẫn luật nước sở tại.
Hotline/Zalo: +849.219.219.88 · Email: [email protected]
Câu hỏi thường gặp
Sinh con ở Úc có được nhập quốc tịch Úc không?
Có, nếu vào ngày sinh cha hoặc mẹ là công dân hoặc thường trú nhân Úc. Nếu cả hai chỉ có thị thực tạm thời, bé không có quốc tịch Úc khi sinh, nhưng có thể có quốc tịch Úc vào sinh nhật thứ mười nếu sống thường xuyên ở Úc suốt mười năm.
Con sinh ra ở nước ngoài có quốc tịch Việt Nam không?
Có, nếu cha mẹ đều là công dân Việt Nam vào lúc sinh. Nếu một người là người nước ngoài, bé có quốc tịch Việt Nam khi cha mẹ thoả thuận bằng văn bản lúc đăng ký khai sinh.
Làm giấy khai sinh Việt Nam cho con sinh ở Úc nộp ở đâu?
Nộp tại Đại sứ quán Việt Nam ở Canberra hoặc Tổng lãnh sự quán tại Sydney, Perth, theo khu vực cư trú. Cần giấy khai sinh Úc đã dịch, giấy tờ tuỳ thân và giấy kết hôn của cha mẹ.
Con du học sinh sinh ở Úc có được dùng Medicare?
Thường là không, vì Medicare dành cho công dân, thường trú nhân và một số diện đặc biệt. Bé cần được thêm vào gói bảo hiểm du học sinh dạng gia đình của cha mẹ.
Bé mang hai quốc tịch Úc và Việt Nam có phải bỏ một cái khi 18 tuổi?
Không. Úc cho phép đa quốc tịch, còn Việt Nam không tước quốc tịch của người sinh ra đã mang thêm quốc tịch khác. Bé có thể giữ cả hai khi trưởng thành.
