Anh V. ly hôn tại nước định cư ba năm trước, bản án đã có hiệu lực và anh đã sống độc thân từ đó. Khi chuẩn bị kết hôn với người mới và cần giấy xác nhận tình trạng hôn nhân từ Việt Nam, anh nhận được câu trả lời làm anh sững người: theo hồ sơ Việt Nam, anh vẫn đang có vợ.
Vì sao bản án nước ngoài chưa đủ
Đây là ca thể hiện rõ nhất nguyên tắc xuyên suốt chuyên mục: hai hệ thống hộ tịch độc lập và không trao đổi thông tin.
Bản án ly hôn của toà án nước sở tại chấm dứt quan hệ hôn nhân theo pháp luật nước đó. Nó có hiệu lực trên lãnh thổ nước đó.
Nhưng để có hiệu lực ở Việt Nam, bản án đó cần được công nhận — và việc công nhận không tự động. Nó là một thủ tục riêng với điều kiện riêng.
Nghĩa là trong khoảng thời gian giữa lúc ly hôn và lúc được công nhận, một người có thể ở hai tình trạng hôn nhân khác nhau tuỳ nhìn từ hệ thống nào — độc thân ở nước này, đang có vợ ở nước kia.
Vì sao điều này chặn cuộc hôn nhân mới
Ba tình huống, và mức độ chặn khác nhau.
Nếu kết hôn lại ở nước sở tại và nước đó không yêu cầu giấy tờ từ Việt Nam, có thể không vướng ngay. Nhưng như ca trước đã nói, nhiều nước có yêu cầu đó — và khi ấy thì vướng.
Nếu kết hôn lại tại Việt Nam, chắc chắn vướng, vì cơ quan hộ tịch Việt Nam sẽ thấy hồ sơ đang có hôn nhân chưa chấm dứt.
Nếu kết hôn ở một nước thứ ba, phụ thuộc vào việc nước đó yêu cầu giấy tờ từ đâu.
Và ngay cả khi kết hôn được, việc chưa ghi chú ly hôn vẫn tồn tại như một mắt xích hỏng — nó sẽ xuất hiện ở đúng bốn thời điểm mà ca đầu chuyên mục đã liệt kê.
Ca này xử lý thế nào
Thủ tục cần làm là công nhận và ghi chú việc ly hôn đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền nước ngoài.
Bốn bước:
Hỏi cơ quan có thẩm quyền về thủ tục cụ thể cho trường hợp của mình. Tuỳ tính chất vụ việc mà thủ tục có thể khác nhau — ly hôn thuận tình và ly hôn do một bên yêu cầu có thể được xử lý theo các hướng khác nhau.
Chuẩn bị bản án hoặc quyết định ly hôn của toà nước ngoài, đã hợp pháp hoá và dịch, kèm xác nhận bản án đã có hiệu lực pháp luật.
Chuẩn bị giấy tờ về cuộc hôn nhân cũ — và đây là chỗ vướng nếu cuộc hôn nhân đó cũng chưa từng được ghi chú về Việt Nam, tức là quay lại ca đầu chuyên mục.
Dự trù thời gian đủ dài. Đây là thủ tục nặng hơn ghi chú kết hôn, vì nó liên quan tới việc công nhận một bản án chứ không chỉ ghi nhận một sự kiện.
Khi cuộc hôn nhân cũ cũng chưa ghi chú
Tình huống rất phổ biến và nó tạo ra một thứ tự bắt buộc.
Nếu cuộc hôn nhân cũ chưa từng được ghi chú về Việt Nam, thì trong hồ sơ Việt Nam người đó chưa từng kết hôn. Khi đó, việc ghi chú ly hôn trở nên khó hiểu về mặt logic — không thể chấm dứt một quan hệ chưa được ghi nhận.
Hai hướng thường được xét:
Ghi chú cả hai sự kiện, theo thứ tự thời gian. Kết hôn trước, ly hôn sau. Cách này giữ hồ sơ đầy đủ và nhất quán.
Hỏi xem có cần ghi chú cuộc hôn nhân cũ không, nếu nó chưa từng có trong hồ sơ. Ở một số trường hợp, câu trả lời có thể khác.
Với cả hai, việc cần làm giống nhau: hỏi trước khi nộp bất cứ hồ sơ nào, vì nộp sai thứ tự là bị trả lại và mất một vòng.
Khi không liên lạc được với người cũ
Trở ngại thường gặp, và nó nhẹ hơn người ta lo.
Thủ tục ghi chú ly hôn dựa trên bản án đã có hiệu lực, không cần sự tham gia của người cũ. Nghĩa là không liên lạc được với họ thường không chặn việc này.
Điều có thể cần: bản sao bản án, và xác nhận rằng nó đã có hiệu lực. Cả hai xin được từ toà án đã xử — và nếu bản gốc thất lạc thì toà thường cấp lại được.
Đây là điểm khác với các thủ tục cần sự đồng ý của cả hai bên, như các vấn đề liên quan tới con cái.
Bài học rút ra từ ca này
Ba điểm.
Ly hôn cũng là sự kiện hộ tịch cần ghi nhận hai lần. Nhiều người biết phải ghi chú kết hôn nhưng không nghĩ tới việc ly hôn cũng vậy.
Làm ngay sau khi bản án có hiệu lực. Lúc đó giấy tờ còn mới, còn liên hệ được với toà, và không có gì gấp. Ba năm sau, mọi thứ khó hơn.
Kiểm cả chuỗi sự kiện, không chỉ sự kiện gần nhất. Nếu cuộc hôn nhân cũ chưa ghi chú thì phải xử lý từ đó — và nguyên tắc này áp cho mọi hồ sơ hộ tịch: chuỗi phải liền, không nhảy cóc được.
Ly hôn ở nước ngoài có cần báo với Việt Nam không?
Có. Bản án của toà nước ngoài chấm dứt hôn nhân theo pháp luật nước đó, nhưng để có hiệu lực ở Việt Nam thì cần được công nhận và ghi chú — một thủ tục riêng, không tự động.
Chưa ghi chú ly hôn thì có kết hôn lại được không?
Nếu kết hôn tại Việt Nam thì chắc chắn vướng, vì hồ sơ vẫn thể hiện hôn nhân chưa chấm dứt. Nếu ở nước ngoài thì tuỳ nước đó có yêu cầu giấy tờ từ Việt Nam hay không.
Cuộc hôn nhân cũ cũng chưa ghi chú thì làm sao?
Thường phải ghi chú cả hai sự kiện theo thứ tự thời gian — kết hôn trước, ly hôn sau. Nên hỏi trước khi nộp vì nộp sai thứ tự là bị trả lại.
Không liên lạc được với người cũ có chặn thủ tục không?
Thường không, vì thủ tục dựa trên bản án đã có hiệu lực chứ không cần sự tham gia của người cũ. Bản sao bản án và xác nhận hiệu lực xin được từ toà án đã xử.
