Chị Lan sắp về Việt Nam ở hai năm và hỏi nên chuẩn bị gì. Năm ca trước của chuyên mục vấp ở năm khâu khác nhau — nhập cảnh, lao động, kinh doanh, tài sản, thuế — nhưng cả năm đều tránh được bằng một buổi ngồi chuẩn bị trước khi bay. Bài này là buổi đó.
Nhóm một: giấy tờ, làm trước ít nhất vài tháng
Nhóm này mất thời gian nhất nên bắt đầu sớm nhất.
Hộ chiếu Việt Nam còn hạn. Đây là giấy nền cho gần như mọi việc trong bốn nhóm sau. Chưa có thì hỏi cơ quan đại diện ngay.
Giấy tờ hộ tịch đầy đủ — khai sinh, kết hôn, và giấy tờ của con nếu đi cùng. Thiếu thì xử lý theo chuyên mục hộ tịch của site này.
Giấy tờ chứng minh tình trạng hôn nhân nếu định giao dịch tài sản.
Bản chụp toàn bộ giấy tờ, lưu ở nơi truy cập được từ cả hai nước.
Nhóm hai: quyết định tư cách trước khi đặt vé
Đây là quyết định gốc mà bốn ca đầu của chuyên mục đều xoay quanh.
Sẽ vào Việt Nam bằng hộ chiếu nào? Quyết theo mục đích chuyến đi, không theo cái nào tiện hơn ở sân bay.
Sẽ ở bao lâu, và giấy tờ cư trú tương ứng là gì?
Người đi cùng theo diện nào? Vợ hoặc chồng và con có thể khác mình, và mỗi người cần một kế hoạch riêng.
Nếu đổi ý giữa chừng thì đổi diện được không? Hỏi trước để biết chi phí của việc đổi ý.
Nhóm ba: công việc và tiền
Hỏi trước khi bắt đầu, không hỏi sau khi đã làm vài tháng.
Sẽ làm gì có thu nhập, và với tư cách nào? Làm thuê, mở doanh nghiệp, hay làm tự do từ xa — ba đường khác nhau.
Ký hợp đồng với ai, và chế độ đi kèm là gì?
Tiền chuyển về bằng đường nào, và chứng từ lưu ra sao?
Cư trú thuế của mình trong hai năm đó ở đâu? Hỏi chuyên gia thuế một lần trước khi đi — và bắt đầu ghi số ngày ngay từ chuyến bay đầu tiên.
Nhóm bốn: tài sản và gia đình
Nhóm ít gấp nhất nhưng hệ quả dài nhất.
Có định mua hoặc bán tài sản không? Nếu có, hỏi công chứng viên trước khi cam kết bất cứ gì.
Tài sản đang có ở Việt Nam đứng tên đúng chưa, thông tin trên giấy có khớp giấy tờ hiện tại không?
Đã có sắp xếp gì cho tình huống xấu chưa — di chúc, hoặc ít nhất là một danh sách tài sản hai nước mà người thân biết chỗ tìm. Chuyên mục thừa kế xuyên biên giới nói riêng về việc này.
Nếu có thoả thuận nào với người thân thì ghi ra giấy, kể cả khi thấy không cần.
Hỏi ai việc gì
Hỏi đúng nơi tiết kiệm nhiều hơn hỏi nhiều nơi.
Cơ quan đại diện Việt Nam — giấy tờ, hộ tịch, tư cách công dân, và hướng dẫn thủ tục làm được từ nước ngoài.
Cơ quan quản lý xuất nhập cảnh tại địa phương — cư trú và gia hạn sau khi đã về.
Công chứng viên nơi có tài sản — mọi giao dịch nhà đất, và hỏi trước khi ký.
Chuyên gia thuế ở cả hai nước — cư trú thuế và nghĩa vụ khai báo.
Luật sư — khi có tài sản lớn, có tranh chấp, hoặc khi yêu cầu của hai hệ thống mâu thuẫn nhau.
Bài học khép lại chuyên mục
Ba điểm rút từ cả sáu ca.
Tư cách nhập cảnh là gốc. Nó quyết định cư trú, lao động, giao dịch tài sản — nên đây là quyết định đầu tiên, không phải chi tiết cuối cùng.
Giấy tờ Việt Nam là chìa khoá. Quyền thì có sẵn, nhưng phải cầm được giấy để chứng minh mới dùng được.
Một buổi chuẩn bị trước khi bay tiết kiệm nhiều tháng sau khi tới. Cả năm ca trước đều mất thời gian vì cùng một lý do: việc lẽ ra nên hỏi trước lại được hỏi sau.
Về Việt Nam dài hạn thì chuẩn bị gì trước tiên?
Hộ chiếu Việt Nam còn hạn và giấy tờ hộ tịch đầy đủ — nhóm này mất thời gian nhất nên bắt đầu sớm nhất, và nó là nền cho mọi việc về cư trú, lao động và tài sản sau đó.
Quyết định nào là quan trọng nhất?
Vào Việt Nam bằng hộ chiếu nào — quyết theo mục đích chuyến đi chứ không theo cái nào tiện ở sân bay, vì nó chi phối cư trú, khả năng làm việc và giao dịch tài sản suốt thời gian ở.
Việc gì nên hỏi ai?
Cơ quan đại diện cho giấy tờ và tư cách công dân; cơ quan xuất nhập cảnh địa phương cho cư trú và gia hạn; công chứng viên cho giao dịch nhà đất; chuyên gia thuế ở cả hai nước cho nghĩa vụ khai báo; luật sư khi có tài sản lớn hoặc tranh chấp.
Có việc gì nên làm ngay từ chuyến bay đầu tiên không?
Ghi lại số ngày có mặt ở mỗi nước. Việc nhỏ nhất trong cả bảng kiểm nhưng là chứng cứ quan trọng nhất cho câu hỏi cư trú thuế về sau.
